یادداشت وارده:

آل‌بویه و سوگواری سیدالشهدا(ع)

تاریخ انتشار: جمعه ۱۴ شهریور ۱۳۹۹ | ۱۰:۳۸ ق٫ظ
آل‌بویه و سوگواری سیدالشهدا(ع) متن زیر به تاریخچه سوگواری حضرت سیدالشهدا(ع) در زمان حکومت آل‌بویه پرداخته و از فراز و فرودهای آن و حراست شیعه از جریان عزادارى عاشورا و بزرگداشت حادثه کربلا سخن گفته است.

قلم ماندگار/ خوزستان:

به گزارش قلم ماندگار، سده چهارم هجری آغاز حرکت و انقلاب استقلال حکومتی پیروان مذهب تشیع در ایران بر علیه خلافت بنی‌عباس است که از مناطق مرکز ایران آغاز و تا دروازه‌های بغداد نیز امتداد پیدا می‌کند.

ضعف درونی و آغاز اختلافات جدی در بین مدعیان خلافت بنی‌عباس مسیر اضمحلال سرزمین‌های خلافت عباسی را بیش از پیش هموار کرده بود که این موضوع در برهه زمانی خلافت الراضی بالله و المستکفی بالله به اوج خود رسید.

سده چهارم هجرى، فرصتی را برای شیعیانی که سالها مورد ظلم و فشار قرار گرفته بودند فراهم کرد و حکومت آل‌بویِه در ایران و عراق و حکومت فاطمیان در شمال افریقا شکل گرفتند و اندک اندک، بر قلمرو خود افزودند و بدین ترتیب در نیمه دوم سده چهارم، ایران (به ‌جز مناطق شرقى آن) و مرکز عراق، در اختیار دولت آل بویه بود و شمالِ شرق آفریقا، مصر، شام و فلسطین نیز در اختیار فاطمیان قرار داشت.

در سال ۳۳۴ هجری و پس از آنکه زنگ خطر جدی آل‌بویه برای خلافت عباسی به صدا در آمد، اهواز به رغم حضور «بَجکَم ماکانی» امیر نظامی عباسیان، احمد آل‌بویه به همراه لشکری از ایرانیان وارد بغداد شد. خلیفه المستکفی بالله نیز که در ابتدا به همراه ترکان از بغداد گریخته بود، به استقبال امیر آل بویه آمد و در حق او احترامی فراوان روا می‌داشت، سکه‌ای به نام او زد و او را معزالدوله نامید.

اعلام رسمی سوگواری عاشورا در بغداد شاید از جمله نخستین اقداماتی بود که معزالدوله دیلمی پس از برکناری خلیفه و انتصاب خلیفه المطیع‌لله بود که با واکنش سنیان متعصب شهر نیز مواجه گردید ولی همانگونه که در تاریخ آمده است، مخالفت اینان به دلیل ضعف خلیفه راه بجایی نبرد.

پس از فرمان معزالدوله، عزادارى در بغداد، به صورت آیینى رسمى درآمد که همه ساله، در هر کوى و برزن، با حضور شیعیان، انجام مى‌گرفت.

ابوریحان بیرونی در کتاب «آثار الباقیه عن القرون الخالیه» صفحه ۴۰ می‌نویسد: «روز دهم محرّم که عاشورا نامیده مى‌شود و شیعیان نوحه سر مى‌دهند و براى اندوه بر کشته شدن سیّدالشهدا مى‌گِریند. شهرهایى همانند دارالسلام (بغداد) تظاهر به آن مى‌کنند. در این روز، به زیارت تربت سعادت قرین، حسین علیه‌السلام، در کربلا مى‌روند.»

ابن‌کثیر مورخ بزرگ در کتاب «البدایه و النهایه» جلد ۸ صفحه ۲۰۲ نیز آمده است: «رافضى‌ها در دولت آل‌بویه، زیاده‌روى کردند و در حدود سال چهارصد در روز عاشورا در شهرهایى مانند بغداد، طبل‌ها به صدا در مى‌آمد و در کوچه و بازار، خاکستر و کاه مى‌پاشیدند و بر درِ مغازه‌ها پارچه سیاه مى‌آویختند و مردم، اندوهناک و گریان، ظاهر مى‌شدند و بسیارى از مردم براى همراهى و همدلى با حسین ـ که تشنه کشته شد ـ ،آب نمى‌نوشیدند و زن‌ها صورت‌هایشان را باز مى‌کردند و نوحه‌سرایى مى‌نمودند و به سینه و صورت مى‌کوبیدند و پابرهنه در کوچه و بازار راه مى‌افتادند.»

همان‌طور که پیشتر گفته شد، متعصبان مذهبی عباسی رفته رفته در مقابل سوگواری عاشورایی شیعیان ایستادگی کرده و گاه درگیری‌های شدیدی در منطقه «کرخ بغداد» گزارش شده است که نشان‌دهنده آن است که به چه میزان خلیفه عباسی از ترویج مذهب شیعه و ذکر مصائب سیدالشهداء هراس داشته است.

با ضعفِ دولت بویِه‌اى، مخالفت‌ها بیشتر و درگیرى‌ها فزون‌تر شد، بدان‌سان که گاه در ایجاد آرامش، از دولت، کارى ساخته نبود. دولت آل‌بویه، در دهه‌هاى آخر که وزیران آنها بر بغداد، حکم مى‌راندند براى جلوگیرى از اغتشاش و خونریزى، گاه از شیعیان مى‌خواستند که براى عزادارى روز عاشورا، بیرون نیایند و گاه، خود، عزادارى را تعطیل مى‌کردند.

گزارش تفصیلى این کشمکش‌ها، در منابع تاریخى از جمله در کتاب «المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک» اثر ابن‌جوزى آمده است؛ اما شیعیان، با همه مشکلات، تا سقوط آل‌بویه و روى کار آمدن دولت سلجوقى به سال ۴۴۷ قمری، عزادارى را ادامه دادند. سلجوقیان، انجام هر گونه شعائر حسینی، از جمله عزادارى را به صورت جدی، منع کردند. با این همه، گزارشى موجود است که نشانگر آن است که شیعیان بغداد، به بهانه‌اى، روز عاشوراى سال ۴۵۸ قمری را عزا گرفته‌اند.

این همه، نمایانگر آن است که شیعه، با آموزه‌هاى ارجمند اهل‌بیت عصمت و طهارت، از جریان عزادارى عاشورا و بزرگداشت حادثه کربلا، چونان حرکتى فکرى، انقلابى و دینى حراست کرده و از هر فرصتى براى برپایى آن، بهره جسته است.

به قلم محمدرضا سلمانی‌عبیات، پژوهشگر تاریخ عاشورا

انتهای پیام/

آخرين اخبار
پر بحث ترين
قلم ماندگار
محل كد آمار